Bewustwording, zo hebben wij de afgelopen vijftig jaar geleerd, is de weg om onze problemen te verhelderen en te verwerken om een gelukkig mens te kunnen worden. Bewustwording lijkt dus een individuele keuze en een individueel proces voor een beter leven. Dat is wel waar, maar slechts een eerste stap, bewustwording kan namelijk onmogelijk beperkt blijven tot het individuele. Bewustwording behoort tot het domein van het collectief bewustzijn en gevoelige individuen pikken de prikkels op en ontdekken daardoor de weg naar bewustwording voor hun eigen leven. Maar het gaat veel verder! Want stel dat bewustwording een individuele zaak zou zijn, dan zou dat leiden tot isolement en onderscheid omdat het alleen de ‘bevoorrechten’, de gevoeligen, zou betreffen. Maar hoe zou dat kunnen als bewustwording gaat over bewustwording van wat er is, van de werkelijkheid? Die is één en ongedeeld. Bewustwording leidt in essentie tot afstemming, tot verbondenheid met wat er is. Bewustwording kan eenvoudig niet ‘beperkt’ blijven tot individuele bewustwording. Het is een transformatieproces dat uiteindelijk alles en allen raakt, het gaat over de collectieve overgang naar een nieuwe wijze van zijn. En dat transformatieproces is ingezet.

Individuele bewustwording gaat over bewustwording van mijzelf. Dat is verrijkend, helend, maar tegelijkertijd roept het de vraag op hoe je het kunt delen. Velen die een proces van groei en bewustwording achter de rug hebben herkennen dit: ze kunnen hun ervaringen, hun inzichten, hun nieuw gevoel van ‘zijn’, niet delen met mensen die dit niet ook hebben doorgemaakt. Deze ervaring is bijzonder: het maakt duidelijk dat individuele bewustwording strijdig is met de aard van bewustwording zelf. Bewustwording is het proces dat uiteindelijk onze verhouding met de werkelijkheid transformeert. Bewustwording verbindt ons op een nieuwe manier met de werkelijkheid waarin wij leven en kán niet anders dan een collectief proces zijn, omdat alles immers verbonden is en samenhangt. De werkelijkheid is één, mijn bewustwordingsproces krijgt pas echt kracht als het herkend en bevestigd wordt door jouw bewustwording.

Bewustwording is daarom het collectief transformatieproces van mensen, van de mensheid, naar een andere oriëntatie op de werkelijkheid. Mensen die nu bezig zijn met bewustwording zijn gevoelige mensen die deze impuls net wat eerder oppakken. En als zij hier even bij stil staan, ontdekken ze inderdaad dat het geen individuele vrije keuze is, want je ervaart in je lijden de noodzaak om bewust te worden van wat er is, de impuls stijgt in die zin boven je individuele keuze uit. Het leven ‘wil’ het van je.

Dit collectief bewustwordingsproces maakt deel uit van ‘het worden van de schepping’ zoals ik dat in de vorige column beschreef. En dit proces komt nu in een versnelling en als gevolg daarvan versnelt de tijd, lossen oude vormen op, ontstaat er een collectief niet-weten ‘hoe verder’ en verliest uiteindelijk ook de oude historische tijd haar betekenis als leidraad voor het leven. Daarom zullen we op een bepaald moment collectief uit de historische tijd (kunnen) stappen. Niet het verleden en de plannen voor de toekomst, maar het gedeelde hier en nu van het bewustzijn wordt bepalend voor denken en doen. Dit proces raakt nu nog individuen, maar moet zich gaande weg wel verbreden van ‘mijn leven’ via ‘mijn verbondenheid’ met andere levens naar ‘ons’/het leven als collectieve werkelijkheid.

Bepalend voor dit collectieve bewustwordingsproces is het opnemen van de tijd als vierde dimensie in ons bewustzijn, zoals ik in Voor de tijd hebben we geen zintuig beschreef. Door de tijd in ons (collectief) bewustzijn op te nemen als vierde dimensie laten we de illusie dat de tijd (de schepping/het leven) iets buiten ons is, achter ons. Wij zijn de tijd. In contact zijn met de tijd transformeert ons bewustzijn en dus ons ‘zijn’. Herinner je maar hoe bijzonder het voelt, de enkele keer dat je iets in alle rust en toewijding kunt doen in de tijd die daar voor nodig is. In contact zijn met tijd als wordingsproces betekent overgave aan het wordende, aan wat er is en wil worden; we komen in een bewustzijnsruimte waarin we veel meer in harmonie met de werkelijkheid kunnen zijn, voor alles is tijd, de tijd die nodig is. Wij ‘rusten’ in tijd en daarmee valt stress weg, maar ook de noodzaak en dwang van het ego om greep te hebben op de werkelijkheid en is niet langer onderscheid en isolement maar verbinding bepalend voor denken en handelen.

Vijfde dimensie: de ruimte-tussen

En dan zullen we – waarschijnlijk veel later – uiteindelijk ontdekken dat zich nog een vijfde dimensie aandient, ik noem die de ‘ruimte-tussen’. Door ons voortschrijdend bewustwordingsproces zullen we kunnen ontdekken dat onze essentie niet in ‘iets’ ligt opgesloten maar in de verbinding, in relatie, in resonantie tussen ons en de/het andere. Ieder fenomeen bestaat in en door de resonantie met en tussen alles wat het omringt.

Die resonantie voltrekt zich in de ruimte-tussen. De ruimte-tussen is het energieveld waardoor en waarin alles verschijnt. Ik stel het me zo voor, dat ik op ieder moment verbonden ben met alles om me heen, dat de wereld om mij heen niet uit losse mensen en afzonderlijke objecten bestaat als een toevallige constellatie, maar als een ‘levend’ en coherent veld van energie en beweging waarvan ik nu nog maar een fractie van een fractie opvang. Dit is, hoewel in het eerste opzicht vreemd, ook vertrouwd. De meesten van ons voelen zich bijvoorbeeld ten opzichte van verschillende mensen ook verschillend en gedragen zich vaak ook anders. Dat is de invloed van dit resonantieveld van de ruimte-tussen! Dit energieveld, deze ruimte-tussen, maakt – volkomen onbewust – al deel uit van onze werkelijkheid, deze vijfde dimensie bestaat al. Er bewust in te kunnen leven zal een volgende transformatie betekenen, een nieuwe fase van wording. In deze fase zullen we direct toegang hebben tot scheppingsenergie omdat we begrijpen en ervaren dat er geen grenzen zijn: dat alles in alles doortrilt en dat een beweging in het één, in al het andere door klinkt.

Tijd is overal, tijd is er ieder moment, alles verschijnt in tijd. En toch kunnen we de tijd als tijd niet ervaren, we hebben er simpelweg geen zintuig voor. Dat maakt dat tijd tot een van de grote mysteries van het leven en van de schepping behoort. Maar naar mijn idee staan we in onze tijd op het punt een stap te zetten in het ontdekken van geheim van de tijd. Dat zou als volgt kunnen gaan.

Als definitie van tijd stel ik voor uit te gaan van: Tijd is de schepping in wording. Tijd is niet iets buiten de schepping, het is het worden van de schepping. Wij, als mensen, zijn een onderdeel van het worden en misschien is het nog correcter om te zeggen dat het worden zich in en door ons voltrekt. Wij zijn (dus) tijd, geen wonder dat we het niet kunnen waarnemen. Maar nu tijd steeds schaarser wordt en velen het gevoel hebben permanent ‘geen tijd’ meer te hebben, kunnen we ons niet langer neer leggen bij onze onwetendheid omtrent de tijd. Het wordt langzamerhand noodzakelijk om de tijd te leren doorgronden, om op zoek te kunnen gaan naar een nieuwe tijd(sbeleving), waarin we niet meer door de tijd geleefd worden, maar er mee in harmonie kunnen leven.

We hebben de tijd altijd als van buiten komend ervaren en hebben ons op basis daarvan beelden van de tijd gevormd. Ik noem er drie. De eerste is de astronomische tijd of klokketijd.

Het heeft honderden jaren gekost voor het vast stond dat er een vast ritme was waar te nemen in de banen van de hemellichamen dat bovendien samen bleek te hangen met de verschijnselen op aarde. De Chinezen en de Perzen hebben hier miraculeus werk in verricht. Dit waargenomen ritme bepaalt sindsdien de tijd en daarnaar hebben we het leven ingericht. In de loop van onze lange ervaringsgeschiedenis groeide er een tweede begrip over de tijd: tijd werd ervaren als meer dan alleen de klokketijd. De tijd had ook een geest zo leek het: de ervaringen en waarnemingen van tijdsverschijnselen in een bepaalde tijd leken op een bijzondere manier samen te hangen, gebeurtenissen pasten in de tijd. En de tijdgeest was als het ware de kracht, die dit alles bezielde. Dit bracht ons wel dichter bij het ervaren van de tijd, maar nog steeds blijft de tijd zelf een mysterie buiten ons. We hebben nog een derde betekenis aan tijd gegeven: de tijd als historische tijd, als verhaal van onze wordingsgeschiedenis. Dit laatste heeft de tijd ook niet dichter bij gebracht, we zouden zelfs kunnen stellen dat het een versluierende werking heeft op ons bewustzijn van tijd: de historie vertelt ons dat we deel uit maken van een lange geschiedenis, hier nu tijdelijk zijn en dat er na ons nieuwe tijden komen. Zeker waar, maar het vangt ons ook in dat verhaal, in ieder geval is het haast onvermijdelijk om ons door ‘de geschiedenis’ als gevangenen van de tijd te zien.

Geen zintuig maar bewustzijn als toegang tot de tijd

Geen van deze tijdsbegrippen geeft ons het inzicht dat ons verder kan helpen nu we collectief het gevoel hebben gevangen te zitten in een voortrazende tijd. We kunnen op grond van deze drie begrippen hooguit wat fatalistisch concluderen dat “dit de tegenwoordige tijd is” en wachten tot het weer verandert. Tja, dat kan, maar we weten veel meer dan we denken, we zijn al veel dichter bij de ontsluiering van de tijd dan we denken. We kunnen daarom op zoek naar een nieuw begrip van de tijd dat ons directer toegang geeft tot de (beleving van de) tijd. En omdat we tijd tot nu toe buiten ons dachten maar nu beginnen te beseffen dat de tijd zich juist in en door ons voltrekt, moeten we ons nieuwe begrip van tijd dus zo dicht mogelijk bij onze ervaring laten aansluiten. En omdat we weten dat tijd niet via onze zintuigen is waar te nemen, is de enige toegang tot tijd die overblijft, ons bewustzijn.

Bewustzijn is ons vermogen aanwezig te zijn bij wat zich voltrekt, in feite dus bij het worden van de schepping. Bewustzijn creëert innerlijke ruimte: als ik me van iets bewust ben, ben ik in staat het waar te nemen én me er van te onderscheiden. Ik plaats iets door bewustzijn in een innerlijke, geestelijke ruimte, waardoor ik het ervaar én er vrij van ben. Door bewustzijn, kan ik in mijn innerlijke ruimte ‘bij’ iets zijn, kan ik de wording van iets ervaren. Ik ‘laat’ het in en door mijn bewustzijn worden. Bewustzijn verbindt ons met wat ‘is’, met de werkelijkheid (van de schepping).We kunnen in het worden de tijd ervaren als stroom van schepping. Richt je aandacht op je adem en na enige tijd zul je ontdekken dat de adem zich in tijd voltrekt: eerst ervaar je (meestal) dat je adem haalt, je best aan het doen bent om te ademen. Langzamerhand, als je dat los kunt laten en je ‘bij je adem bent’, ervaar je dat de adem zich in tijd voltrekt. En tegelijkertijd voel je hoe je in harmonie met de tijd komt; je ervaart de rust en stilte die er in je neer daalt. Hoe verder je je bewustzijn verdiept en uitbreidt, hoe duidelijker je gaat ontdekken dat zich in alles de tijd voltrekt, dat alles z’n tijd heeft. Bewustzijn voegt aan onze driedimensionale waarneming en opvatting van de werkelijkheid de vierde, die van de tijd, toe. Zo ontstaat er een nieuw tijdsbegrip dat ik ter onderscheiding van de genoemde drie tijdruimte noem. De definitie van dit psychologische tijdruimte begrip is: de door aandacht gecreëerde bewustzijnsruimte waardoor en waarin tijd (‘wording’) als dimensie van de werkelijkheid direct ervaarbaar is. Ik zou ook, eenvoudiger, kunnen zeggen: steeds als ik mij aandachtig wijd aan mijn ervaringen ben ik aanwezig, zie ik de ervaring zich voltrekken, ben ik getuige van de wording, laat ik de wording zich door mijn bewustzijn voltrekken.

Stop de tijd!

Laten we dit tijdruimte begrip nu toepassen op deze, onze tijd. We ervaren onze historische tijd als een probleem; de tijd ontwikkelt zich snel, verandering volgt op verandering, de wereld van vandaag is al weer anders als die van gisteren. We leven in een tijd waarin we, paradoxaal, het gevoel hebben zelfs geen tijd meer te hebben. Collectief bestaat het gevoel de greep op de tijd en de ontwikkelingen die in de tijd plaats vinden, kwijt te zijn. Wat er is gebeurd is eenvoudig te begrijpen: het aantal prikkels is enorm toegenomen, de mogelijkheden om uit te kiezen zijn ongekend, het levenstempo is navenant omhoog gegaan, zowel in de werksfeer als in het privé leven. Dit heeft een enorme invloed op ons bewustzijn, het jaagt ons op van activiteit naar activiteit, van mogelijkheid naar mogelijkheid. De tijd om te ervaren, de tijdruimte neemt af, we worden ‘bewustelozer’. ‘Doen’ gaat onze leefwijze bepalen en ‘ervaren’ als dimensie van het bestaan vervlakt. We kunnen ‘ervaren’ echter niet missen en gaan ons richten op meer maar vluchtiger ervaringen en op mogelijkheden het ervaren te intensiveren door alcohol en drugs. Deze ervaringen zijn echter emotioneel en verslavend van aard, ze nemen ons ‘mee’, we ‘lossen’ er in op en raken zo verder weg van het ervaren van tijd en van onszelf. Dit is een vicieuze cirkel, hoe verder we van de ervaring van de tijdruimte komen, hoe sneller de tijd moet gaan om nog ‘iets’ te ervaren.

Stop de tijd! Steeds meer mensen zoeken de stilte op, doen retraites, stilteweken, om aan de greep van de tijd te ontkomen en hun eigen tijdruimte terug te vinden. Een ander voorbeeld van de grote belangstelling voor de tijd en het verlangen er greep op te krijgen is bijvoorbeeld de belangstelling voor het boek ‘Stil de tijd’ (Joke Hermsen, uitg AP). Het verschijnt eind 2009 en beleeft in enkele maanden drie drukken! Maar het probleem is dat bij alles wat we doen om de greep op de tijd terug te krijgen, we de onmogelijkheid daarvan voelen omdat het is alsof we dan alleen nog maar meer moeten gaan doen. Naast alles wat we al móeten doen, moeten we nu ook nog stil worden van binnen, mediteren, yoga.

Zo lang we de tijd zien als een onontkoombare werkelijkheid buiten ons, zullen we ons er aan overgeleverd voelen: ‘je weet niet wat de dag van morgen zal brengen’. Tijd staat in die zin dan tegenover ons: er is altijd tekort, we moeten het in de ons bemeten tijd doen. Tijd geeft stress, tijd is verbonden met de dood, we hebben tijd zo nodig en daarom is tijd zo machtig.

Maar wij zijn het zelf in onze onwetendheid die tijd die macht hebben gegeven. Tijd is de schepping in wording, tijd is wording. Hoe hebben we dat niet kunnen zien? Misschien wel omdat het onvoorstelbaar is dat wij de schepping in wording zijn, dat we er niet buiten staan maar er helemaal bij horen. De schepping is nooit af, wij zijn nooit af, wij zijn de tijd en ons bewustzijn is de poort naar de tijd. Door onze tijdruimte beleving kunnen we in harmonie zijn met onszelf én de wereld, omdat er voor alles tijd is. Wat we te doen hebben is bewustzijn te ontwikkelen, dat wil zeggen aandacht voor wat we doen en in ons bewustzijn onze ervaringen innerlijk te ‘volgen’ door ze de ruimte te geven. Je zult merken dat je opeens en misschien wel voor het eerst, ‘tijd’ voelt als wonderlijke kracht, als stroom die zich via jou voltrekt. Het is niet voor niets dat mindfulness zo enorm veel belangstelling heeft in deze tijd: het is een prima vorm om de tijd terug te vinden, dat wil zeggen de rust en afgestemdheid ervan, de ervaring dat voor alles tijd is. Wat je door mindfulness ontwikkelt is tijdruimte, anders gezegd aandacht voor aanwezigheid.

De tijd stopt!

Dus het verlangen de tijd te stoppen vraagt in feite om uit de historische tijd te stappen waarin we nu collectief gevangen zitten. Dat zou een onmogelijk voorstel zijn, als de tijd zelf niet mee werkt. Het is als individu immers vrijwel niet mogelijk om zo’n stap te maken of je zou je als een kluizenaar in een klooster of hutje in de bergen moeten terugtrekken. Maar de tijd werkt mee, de tijd als wordingsproces is zelf in beweging! En omdat tijd een collectief fenomeen is, zal niemand zich aan het transformatieproces dat de tijd zelf nu doormaakt kunnen onttrekken.

Ik kan vanaf hier alleen maar in metaforen schrijven, omdat het gaat over processen die de menselijke maat en denken verre overtreffen. Ik baseer me daarbij onder andere op het denken van de Maya, maar er is langs vele andere kanalen vergelijkbare informatie beschikbaar. De gedachtegang is de volgende: de wording van de schepping is geen enkelvoudige continue activiteit maar voltrekt zich in fases, soms is er versnelling, soms gaat de tijd langzaam omdat ‘iets’ tijd nodig heeft. Dus de schepping kunnen we zien als pulserend. In feite weten we dat ook uit de geschiedenis van onze eigen aarde en onze eigen maatschappelijke historie: soms versnelling soms vertraging. In de kosmos verschijnen sterren en sommige verdwijnen weer, sterrenstelsel bewegen, alles verandert op iedere schaal, soms snel en plotseling soms traag. Dit alles geeft het pulserend karakter van de schepping in wording aan. Volgens de Maya (en andere informatiebronnen) komt zo’n lange scheppingsimpuls binnenkort tot een einde. 2012 wordt genoemd als ijkpunt. In de zucht naar sensatie hebben velen dat vertaald als het einde van de wereld, maar het is veel eenvoudiger: deze scheppingsgolf stopt, deze tijd stopt. En we zullen een nieuwe tijd, een nieuwe wordingsfase ingaan waarin tijd zich heel anders zal manifesteren.

Het feit dat zoveel gevoelige mensen op zoek zijn naar mogelijkheden de ratrace van de tijd te stoppen, zie ik als een bevestiging van dit verhaal: langzamerhand ontstaat er in ons collectief bewustzijn de impuls om uit de tijd te stappen omdat deze tijd ‘klaar’ is. En die impuls wordt door steeds meer mensen opgepikt. Het is belangrijk om die impuls te volgen, hoe onmogelijk die in eerste instantie ook lijkt. Het perspectief dat opdoemt is fascinerend: als wij door ons bewustzijn leren samen te vallen met de ‘nieuwe’ tijd, worden we medescheppers van de tijd en onze wereld.

Een paar dagen door de bossen lopen op zoek naar paddenstoelen doet wel wat met me. Het maakt ten eerste de Bourgondiër in me wakker, want ja, zoeken en vinden is één, maar bereiden en opeten is twee. Er groeit iedere avond en vooral de laatste avond van onze jaarlijkse paddenstoelenvierdaagse een geweldig maal uit de gevonden, eetbare exemplaren. ’s Morgens zoeken we ze, ‘s middags determineren we en ’s avonds eten we ze. Oude tijden herleven.
En misschien hangt het ook wel met deze zo vervullende zintuiglijke ervaringen samen dat het paddenstoelen zoeken of je wilt of niet ook nog iets anders bevredigt. Het verlangen verbonden te zijn met de natuur, het bos. Om paddenstoelen te vinden moet je van het pad af, op je knieën, soms onder bladeren kijken. Je wordt intiem met het bos, je gluurt, struint, kruipt waar je anders niet komt en dat alles in een heel rustig tempo. En die intimiteit maakt dat ik me meer als anders verbonden voel en de heelheid ervaar van de boswereld om me heen.

Na een tijdje begin je te voelen dat alles met alles verbonden is, bomen, paddenstoelen, beesten. Het is één levende samenhangende wereld. En op die momenten dat ik dat ervaar, voel ik me er – even – deel van.
Jannetje van Groningen, met wie ik de paddenstoelenvierdaagse samen geef, en ik hebben besloten om dat thema maar eens wat verder vorm te gaan geven in de paddenstoelenweek die we volgend jaar gaan geven: het ervaren van de heelheid. Het zal dan geen vierdaagse meer zijn, maar een week waarin we met elkaar stap voor stap die heelheid voor ons zelf toegankelijk gaan maken. Meditatie en informatie zullen daarbij een rol spelen maar vooral ook het leren kijken en afstemmen tijdens onze wandelingen in de natuur zelf, het leren kijken en voelen, het stil zijn in het bos om de wereld van de paddenstoelen, de bomen, de herfst te ervaren om niet alleen het)lichaam, maar ook de ziel te voeden.


Pieter


Klik op onderstaande afbeeldingen om deze te vergroten

Die eerste versie van de site had één nadeel, zeker als je in Frankrijk woont en de webmaster in Nederland: ik kon er niet ‘in’, zodat ik voor iedere wijziging, iedere aanvulling met de webmaster moest bellen en grotere wijzigingen vroegen zelfs om life-overleg in Nederland op zijn kantoor. Lastig en tijdrovend. Op een gegeven moment stelde mijn webmaster, Conrad Maayen, me voor om een nieuwe site voor ferme de la Rochelle te bouwen die ik zelf zou kunnen gaan beheren en die bovendien veel interactiever zou worden. Dat lost niet alleen praktische problemen op maar opent ook een nieuw perspectief: de mogelijkheid regelmatig iets van de ervaringen en ideeën die we hier op ferme de la Rochelle op doen en ontwikkelen, met elkaar te delen. Dat gaf uiteindelijk de doorslag de oude site te vervangen door deze nieuwe meer interactieve website. En ik ben er blij mee, moest even wennen, maar vind d’r mooi. Ik hoop dat ze jou als gebruiker net zo zal bevallen.

Ik weet dat veel mensen die op ferme de la Rochelle geweest zijn de site af en toe bezoeken om het gastenboek te lezen of om te kijken of er nieuwe programma’s worden aangekondigd en soms ook om weer even iets van de sfeer te proeven. Vanaf nu zul je hier ook regelmatig nieuws en andere berichten tegen komen, waar je, als je wilt, ook op kunt reageren.

Zo tref je nu een bericht aan met serie foto’s van de klusweek die wij afgelopen zomer hebben gehouden. Leuk om te zien maar voor mij ook bedoeld om de klussers een beetje te eren, want het huis opnieuw in de verf zetten is een ingrijpend gebeuren, vooral als het een nieuwe kleur is. Als je al eens bij ons geweest bent zal je het verschil opvallen. Het blauw is verdwenen, en met deze groene en witte kleuren past ferme de la Rochelle wat mij betreft nog mooier in het landschap.

Pieter

Het heette een klusweek te zijn, het werd (ook) een feestweek. Wat kan het werken met elkaar aan een klus een geweldige ervaring zijn. In de week van 2 tot 8 augustus hebben we met 12 mensen ferme de la Rochelle geschilderd en ook een nieuwe kleur gegeven. Het is nog de grondverflaag, maar die heeft gelukkig dezelfde kleur als de aflaklaag, zodat we ook konden zien hoe het er, als het helemaal klaar is, uitgaat zien. Op deze pagina  willen we laten zien ‘hoe het ging’ en hoe het is geworden.

Met grote dank aan de schilders Elisabeth, Maartje, Henriette, Alexandra, Anja, Maydie, Arno, Ronald, Hans, en Jos als ‘meesterschilder’. De verrukkelijke taarten en maaltijden van Rosa hebben hun effect gehad: met dezelfde zorg en aandacht als zij die bereidde werden door ons ook de lastigste plekjes geschilderd. Zij werd daarbij geweldig geholpen door Celia en Dana de dochters van Anja, die ook de foto’s maakte.

Foto’s klusweek 2009